Bert Michels werkt in de stilte van zijn kantoor met zicht op het dansend heuvellandschap. Zo stil hij werkt, zo sprekend zijn zijn architecturale realisaties. In Ronse ontmoeten we hem in zijn eigen, nest.
Zijn woning ligt op een heuvel en kijkt uit over de Vlaamse Ardennen. Het is een klare dag en tussen de kale bomen genieten we van het verre en heuvelachtige uitzicht. Michels ontvluchtte Sint-Amanadsberg (Gent) en heeft nu ruimte genoeg om zijn vier jonge spruiten te laten ronddartelen. Dat hij thuis werkt is alleen al omwille van de jonge kids te begrijpen. Hij is niet alleen architect, maar ook een echte familyman, iemand die gedreven beroep en gezin weet te combineren, maar tegelijkertijd alle wegen openlaat. Hij volgt naar eigen zeggen een weg waarvan hij niet weet waar die eindigt. Zoiets avontuurlijks hoor je weinig uit de mond van architecten.
Legoblokjes
Michels studeerde aan het Sint-Lukasinstituut in Gent en volgde nadien stage bij onder meer architect Luc Jacobs in Dikkelvenne en bij Architectenbureau RNR in Deinze. Waarom hij architectuur ging studeren? ” Mijn vader was ingenieur stedenbouwkundige, dat heeft er misschien wel mee te maken. Nu ja, ik speelde graag met Lego en tekende naar hartenlust. Ik volgde les aan de tekenacademie in Oudenaarde. Bouwen en tekenen zijn altijd mijn ding geweest. Toen ik een jaar of tien was bouwde ik met Legoblokjes spouwmuren en stak daar watjes in om de muren te isoleren. Stel je voor. In het huisje zette ik dan een spin en zette ik mijn bouwsel in de ijskast om te zien hoe lang de spin het uithield.”
Vandaag werkt Bert Michels thuis in zijn kantoor in Ronse. “Dat is zo gegroeid en ik voel me daar nu goed bij. Ik werk samen met een aantal freelance medewerkers.” Thuis werken en vier jonge kinderen opvoeden, de combinatie klinkt niet evident. “Als mijn vrouw woensdag thuis is plan ik de meeste werfvergaderingen die dag. Kwestie van je werk te organiseren”, klinkt het laconiek.
De woning met een woonoppervlakte van ruim 300m² is een lage energiewoning. Bert Michels: “Dat ligt ook voor de hand want het is niet compact gebouwd, wel afdoende geïsoleerd. De architectuur moet ook aan bod kunnen komen vind ik.” Zijn woning is nog niet helemaal afgewerkt, het is een project van lange adem. “Het is een geleidelijk proces”, zegt Michels. Het interieur is nog een allegaartje, maar dat zal allicht in de toekomst veranderen.
Nedermolen
De portfolio van Michels is uiteenlopend en rijk gevarieerd: kantoren, eengezinswoningen, industriebouw, handelszaken en restauraties. Dat laatste onderdeel is voor Michels pure hobby. Bert Michels: “Ik heb een speciale cursus hiervoor gevolgd, dit soort werk is voor mij pure liefhebberij. In restauratieprojecten als de zestiende-eeuwse Nedermolen in Melden (Oudenaarde) moet je echt zin hebben, anders blijf je er beter van af.” Geldt dat niet voor voor elke architecturale daad? Bert Michels: “Wat je voor dit beroep nodig hebt is goesting, gezonde naïviteit en lef.”
Op natuurlijke wijze vergaan
Michels werkt vooral op maat van zijn opdrachtgevers. Daarbij is van zijn kant ecologie een belangrijke insteek. Bert Michels: “Nu ja, ik ben zo grootgebracht, ik heb daar altijd aandacht voor gehad. Toen ik opgroeide zat ik bij de Jeugdbond voor Natuur en Milieu. Dat heeft me zeker beïnvloed. Voor mij mag een woning of een gebouw best een beperkte levensduur hebben, tenminste als de materialen op natuurlijke wijze vergaan. Daar heb ik absoluut geen probleem mee. Om duurzaam te bouwen ben je wel afhankelijk van de bouwheer. Alleen wordt het duidelijker en duidelijker dat er geen weg terug is. Passief bouwen en nulenergiewonigen zijn het antwoord op de hoge energiekosten.” Maar de administratieve rompslomp die dit alles met zicht meebrengt werkt niet zelden ontmoedigend? Bert Michels: “Daar valt zeker iets op te zeggen. Als je bekijkt hoeveel papier er aan te pas komt om bijvoorbeeld een woning te laten certificeren door het Passief Huis Platform dan krijg je er niet altijd even veel zin in om er aan te beginnen. Er is teveel papier mee gemoeid, er komen teveel berekeningen aan te pas.” Wat met de Europese doelstellingen 20/20/20? Bert Michels: “Er komen strenge normen aan die, zoals u aangeeft, vandaag al vigerend zijn. Om hier aan te voldoen heb je meer en meer een opleiding nodig omdat de EPB-normen telkens veranderen. Het is specialistenwerk geworden. Dat gegeven maakt ons beroep inderdaad weinig motiverend en voor een stuk minder aantrekkelijk. Ik heb het gevoel dat ik in het zero, zero, zero, zero,zero…verhaal van Alberto Contandor ben beland. Het gaat over een reeks kleine waarden die je een geringe bewegingsvrijheid geven.”
De grootste opportuniteit voor de architect ziet Bert Michels in de professionalisering van het beroep. “Dat is het terrein dat we absoluut niet mogen verliezen. Technici en promotoren bekommeren zich daar niet zo om, wij architecten gaan voor het concept, de details en de afwerking. Wij werken op maat en proberen in een tijd van duurte en schaarste alsnog kwaliteit en architectuur te leveren.
Pays des Collines
Ondertussen beoefent Bert Michels een stevig brokje architectuur waarmee hij menigmaal in de kijker loopt en prijzen in de wacht sleept. Zo ontwierp hij samen met Volt-architecten uit Gent en Pieter Vanderhoydonck een zestal lofts in Ronse op de oude Samsa-site, een teloorgegane ververij en spinnerij. Het team ontving hiervoor de Belgische Prijs voor architectuur 2011 in de categorie meergezinswoningen. Het project: een paar stoutmoedige bouwheren gaat op zoek naar partners om in een oud industrieel complex te wonen. Sheddaken en vooral veel staal. Rodenbroeck, waar de site zich bevindt, ligt aan de zoom van Ronse met zicht op het pittoreske Le Pays des Collines. Door een van de lange, blinde bakstenen muren open te maken, presenteert het landschap zich gracieus tot in de fabriek. Vijf woningen profiteren vandaag van dit fraaie zicht, perfect georiënteerd op het zuidoosten. Wat dit project vooral voorbeeldig maakt, is de wijze waarop de zes woningen, één atelier en twee kantoorruimtes werden geschikt binnen de grenzen van de oude industriële site. In het hart van het complex biedt ze een collectieve plek. Door de gevels op begane grond af te timmeren met ruwe planken behoudt deze buitenruimte het monumentale karakter van het fabriekspand.
Schrijnwerk Award 2011
Ook tijdens de Schrijnwerk Award 2011 kaapte het project rond de Samas-site in Ronse de tweede plaats weg. Niet alleen aan het ontwerp, maar ook aan de uitvoering werd veel zorg besteed en er was vooral de goede werfopvolging. Een bijzonder aspect van de uitvoering is dat alle ruimtes en elementen in elkaar overlopen. Plafond wordt wand, kast, wordt trap, wordt vloer. Mooi voor het oog, lang niet voor de handliggend om interieur en architectuur zo te laten versmelten. Door het gebruik van een 3d CADCAM computertekening is het mogelijk om moeilijke punten vanuit verschillende kanten te bekijken om inzicht in het geheel te krijgen. Daar alles aan elkaar hangt kan een verandering aan de ene kant invloed hebben op een element aan de andere kant. Bij het opmeten voor de productie werd zowel rekening gehouden met stroompunten en sanitaire buizen die reeds uit de vloer kwamen als met de voeglijnen van de tegels. “We hebben de prijs voor een groot stuk te danken aan de fijne afwerking en coördinatie”, weet de architect tevreden.
Eigen hybride woning
Hout zien we wel vaker opduiken in de architectonische ontwerpen van Bert Michels. Hij houdt van het materiaal dat hij aangenaam en dankbaar vindt. Bovendien biedt hout tal van creatieve mogelijkheden in zich. Die mogelijkheden etaleert Michels uitgebreid in de opbouw van zijn eigen woning. Hij concipieerde zijn woning als een half in het glooiende landschap ingegraven massieve baksteken sokkel met daarop een bovenbouw in houtskelet. Het is voor deze volgens passiefhuisconcept ontworpen houtstructuur, dat Michels een bekledingsmateriaal zocht dat onbegrensde mogelijkheden bood en aan een aantal variërende vereisten moest voldoen. Vanuit de noodzaak tot zonnewering werd in samenspraak met aannemer een planchette profiel ontwikkeld dat enkel door het eenvoudig aanpassen van de lip (afzagen) gebruikt kan worden zowel voor gesloten als voor semi-transparante geveldelen. Het hout dat hiervoor werd gebruikt laat zich omschrijven als hygro-thermisch gemodificeerd.
Philip Willaert
__
Architect: Bert Michels
Opdrachten: publieke opdrachten (15%)- particuliere woningen (50%)- industrie (25%) – kantoor (25) – restauratie (10%)